Bảo vệ danh tính số: 7 mẹo vàng không thể thiếu cho an toàn trực tuyến của bạn

Chào bạn thân mến của thế giới số! Bạn có thấy không, cuộc sống của chúng ta giờ đây gắn liền với internet đến mức không thể tách rời. Từ việc đặt đồ ăn, mua sắm online, cho đến liên lạc với gia đình, bạn bè qua Zalo, Facebook, mọi thứ đều diễn ra trên không gian mạng.

Tôi cũng vậy, cũng “nghiện” sự tiện lợi này lắm! Thế nhưng, đi cùng với sự tiện lợi đó là những rủi ro tiềm ẩn mà đôi khi chúng ta lại vô tình bỏ qua, đặc biệt là việc bảo vệ “danh tính số” quý giá của mình.

Gần đây, tôi thực sự choáng váng khi đọc được những con số báo động: hàng triệu tài khoản người Việt đã bị rò rỉ dữ liệu, và thiệt hại do các chiêu trò lừa đảo trực tuyến trong năm 2024 ước tính lên tới con số khủng khiếp là 18.900 tỷ đồng!

Bạn bè, người thân của tôi cũng không ít lần kể lại chuyện suýt mắc bẫy lừa đảo tinh vi trên mạng xã hội hay qua điện thoại. Kẻ xấu giờ đây không chỉ đơn thuần là hack tài khoản nữa, mà còn dùng cả Trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra những kịch bản lừa đảo cực kỳ chân thật, đánh trúng tâm lý khiến chúng ta khó lòng phân biệt thật giả.

Chính vì thế, việc bảo vệ danh tính số cá nhân không còn là chuyện xa vời của các chuyên gia công nghệ, mà là một kỹ năng sống còn mà mỗi chúng ta cần phải trang bị.

Đừng để những thông tin cá nhân tưởng chừng vô hại lại trở thành con dao hai lưỡi, đẩy chúng ta vào những rắc rối không đáng có. Vậy làm thế nào để chúng ta có thể “tự vệ” hiệu quả trước những mối đe dọa ngày càng phức tạp này?

Hãy cùng tôi khám phá chi tiết ngay trong bài viết dưới đây nhé!

Tường lửa vững chắc cho dữ liệu cá nhân – Chuyện không của riêng ai!

Bạn biết không, dữ liệu cá nhân của chúng ta trên mạng giống như những món đồ quý giá cất trong nhà vậy đó. Nếu cửa không khóa cẩn thận, hay cứ mở toang ra cho người lạ vào, thì sớm muộn gì cũng có chuyện thôi. Tôi còn nhớ cách đây không lâu, tôi suýt chút nữa đã bị lừa bởi một email giả mạo ngân hàng. Nó y hệt thật, từ logo đến phông chữ, thậm chí còn hù dọa là tài khoản của tôi sẽ bị khóa nếu không xác minh ngay. May mà có linh tính, tôi cẩn thận kiểm tra địa chỉ email gửi đến và phát hiện ra nó không phải của ngân hàng thật. Cảm giác lúc đó như vừa thoát khỏi một cú lừa ngoạn mục vậy! Kể từ đó, tôi luôn tự nhủ phải xem xét kỹ lưỡng từng thông tin mình chia sẻ và các quyền truy cập mà mình cấp phép. Mỗi ngày, chúng ta tạo ra một lượng thông tin khổng lồ trên không gian mạng – từ những bức ảnh “sống ảo” trên Facebook, Zalo, đến các giao dịch mua sắm trực tuyến, hay thậm chí chỉ là một cú “like” dạo. Những mảnh ghép tưởng chừng vô hại ấy, khi được kẻ xấu thu thập và ghép nối lại, có thể trở thành một bức tranh hoàn chỉnh về chúng ta, tạo điều kiện cho các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi hơn. Vì vậy, việc bảo vệ những “món đồ quý giá” này không còn là trách nhiệm của riêng ai, mà là một kỹ năng sống còn của mỗi chúng ta trong thời đại số.

Cân nhắc kỹ trước khi “khoe” thông tin trên mạng xã hội

Có lẽ ai trong chúng ta cũng thích chia sẻ những khoảnh khắc đáng nhớ trong cuộc sống, phải không? Từ ngày sinh nhật, chuyến du lịch mơ ước, đến việc khoe con cái, khoe nhà cửa… mọi thứ đều có thể lên mạng xã hội. Tuy nhiên, chính những thông tin tưởng chừng vô hại đó lại có thể trở thành “con mồi béo bở” cho kẻ xấu. Một bức ảnh chụp vé máy bay có thể tiết lộ mã đặt chỗ và thông tin cá nhân, hay việc bạn check-in liên tục ở một địa điểm nào đó có thể báo hiệu “nhà trống” cho những kẻ trộm cắp. Hãy luôn nhớ rằng, những gì đã đăng lên mạng xã hội thì rất khó để xóa bỏ hoàn toàn. Vì vậy, trước khi nhấn nút “Đăng”, hãy dành vài giây để tự hỏi: “Thông tin này có thực sự cần thiết phải chia sẻ công khai không? Nó có thể bị ai đó lợi dụng không?”. Việc kiểm soát quyền riêng tư trên Facebook, Zalo hay Instagram là điều cực kỳ quan trọng. Bạn có thể cài đặt chế độ chỉ bạn bè hoặc những người thân thiết mới xem được bài viết của mình, thay vì để công khai cho cả thế giới.

Đọc kỹ “điều khoản sử dụng” – Chìa khóa vàng ít người để ý

Bạn có bao giờ dành thời gian đọc hết các điều khoản và chính sách bảo mật khi cài đặt một ứng dụng mới hay đăng ký một dịch vụ trực tuyến nào đó không? Thành thật mà nói, tôi biết là rất ít người làm vậy, tôi cũng từng nằm trong số đó. Chúng ta thường chỉ lướt qua thật nhanh và nhấn “Đồng ý” để được sử dụng dịch vụ ngay lập tức. Nhưng chính trong những dòng chữ nhỏ li ti đó lại ẩn chứa những điều khoản quan trọng về việc dữ liệu cá nhân của bạn sẽ được thu thập, sử dụng và chia sẻ như thế nào. Nhiều ứng dụng có thể yêu cầu quyền truy cập vào danh bạ, ảnh, vị trí, hay thậm chí là microphone của bạn – những quyền hạn mà đôi khi không cần thiết cho chức năng chính của ứng dụng. Hãy tập thói quen xem xét kỹ các quyền mà một ứng dụng yêu cầu trước khi cấp phép. Nếu một ứng dụng chỉnh sửa ảnh mà lại đòi quyền truy cập danh bạ, đó có thể là một dấu hiệu đáng ngờ đấy. Thêm nữa, đừng quên kiểm tra và điều chỉnh cài đặt quyền riêng tư trên các thiết bị của bạn thường xuyên để đảm bảo chỉ những ứng dụng thực sự cần thiết mới có quyền truy cập vào dữ liệu nhạy cảm.

Mật khẩu – Hơn cả một dãy ký tự, đó là tấm khiên của bạn!

Nếu hỏi tôi điều gì quan trọng nhất trong việc bảo vệ danh tính số, tôi sẽ không ngần ngại trả lời: đó chính là mật khẩu. Mật khẩu của bạn không chỉ là một dãy ký tự dùng để đăng nhập, mà nó chính là tấm khiên vững chắc nhất bảo vệ mọi thông tin cá nhân quý giá của bạn trên không gian mạng. Tôi có một người bạn, vì quá tin tưởng vào sự “vô hại” của tài khoản game, đã dùng đúng một mật khẩu là “123456” cho tất cả mọi thứ, từ game, email, cho đến tài khoản ngân hàng. Kết quả là gì bạn biết không? Một ngày nọ, tài khoản game bị hack, rồi từ đó, kẻ xấu dễ dàng truy cập vào email và thay đổi mật khẩu ngân hàng của bạn ấy. Thiệt hại tuy không lớn, nhưng tinh thần thì hoang mang vô cùng. Bài học rút ra ở đây là gì? Một mật khẩu yếu hoặc việc dùng chung mật khẩu cho nhiều tài khoản chẳng khác nào bạn để ngỏ mọi cánh cửa cho kẻ trộm vậy. Kẻ gian ngày nay có thể dễ dàng dùng các công cụ tự động để đoán ra hàng triệu mật khẩu phổ biến chỉ trong vài giây. Đừng để sự chủ quan nhất thời đẩy bạn vào những rắc rối không đáng có. Hãy biến mật khẩu thành một “bức tường thành” kiên cố mà không ai có thể xuyên thủng.

Tạo mật khẩu “bất khả xâm phạm” theo cách của riêng bạn

Nghe có vẻ phức tạp nhưng thực ra việc tạo ra một mật khẩu mạnh mẽ lại không hề khó như bạn nghĩ đâu. Bí quyết ở đây là sự kết hợp: hãy dùng cả chữ in hoa, chữ thường, số và các ký tự đặc biệt. Thay vì chọn những thứ dễ đoán như ngày sinh, tên người yêu hay “password123”, bạn hãy nghĩ đến một câu nói yêu thích, một đoạn lời bài hát, rồi biến tấu nó đi. Ví dụ, thay vì “ToiYeuVietNam”, bạn có thể biến thành “T0i!YeuV1etN@m!” hoặc “YeuQueHuongVN#2025”. Độ dài cũng là một yếu tố cực kỳ quan trọng, mật khẩu càng dài càng khó bị bẻ khóa. Mục tiêu là tạo ra một mật khẩu độc nhất cho mỗi tài khoản quan trọng của bạn. Tôi biết điều này có thể hơi phiền phức một chút, vì ai mà nhớ nổi cả chục cái mật khẩu phức tạp khác nhau, đúng không? Nhưng đừng lo, các công cụ quản lý mật khẩu như LastPass, 1Password hay Google Password Manager có thể giúp bạn lưu trữ và tự động điền mật khẩu một cách an toàn và tiện lợi. Hãy coi chúng như một “ngân hàng mật khẩu” riêng của bạn.

“Xác thực hai yếu tố” – Lớp bảo vệ kép không thể thiếu

Nếu mật khẩu là cánh cửa đầu tiên, thì xác thực hai yếu tố (2FA hay MFA) chính là ổ khóa thứ hai, tăng cường thêm một lớp bảo vệ vững chắc nữa. Ngay cả khi kẻ xấu có thể đoán được mật khẩu của bạn, chúng vẫn không thể đăng nhập được nếu không có “chìa khóa” thứ hai này. 2FA thường hoạt động bằng cách yêu cầu một mã xác minh được gửi đến điện thoại của bạn (qua SMS), hoặc thông qua một ứng dụng xác thực như Google Authenticator hay Microsoft Authenticator, hoặc thậm chí là sinh trắc học như vân tay, khuôn mặt. Tôi luôn khuyên bạn bè và người thân của mình nên bật 2FA cho tất cả các tài khoản quan trọng, đặc biệt là email (vì email là “chìa khóa vạn năng” để khôi phục mật khẩu các tài khoản khác), tài khoản ngân hàng, ví điện tử, và cả mạng xã hội nữa. Việc này chỉ mất thêm vài giây khi đăng nhập nhưng lại mang đến sự an toàn tuyệt đối. Đừng chần chừ nữa, hãy kiểm tra ngay các tài khoản của bạn và bật 2FA lên nhé. Đó là một thao tác nhỏ nhưng lại mang đến sự an tâm rất lớn.

Khi lướt web, hãy cảnh giác như đi chợ Bến Thành vậy!

Bạn cứ hình dung thế này, thế giới mạng rộng lớn như một khu chợ Bến Thành tấp nập vậy đó. Ở đó có đủ mọi thứ hay ho, nhưng cũng không thiếu những “tay móc túi” hay những người bán hàng “treo đầu dê, bán thịt chó” đang rình rập. Việc lướt web cũng tương tự như vậy. Chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy thông tin, mua sắm tiện lợi, nhưng cũng luôn tiềm ẩn nguy cơ bị “dắt mũi” vào những trang web lừa đảo, những cú click chuột không đúng chỗ có thể khiến bạn mất trắng thông tin cá nhân. Tôi đã từng một lần suýt chút nữa là bấm vào một đường link quảng cáo giảm giá “sốc” cho một chiếc điện thoại mới. May mắn thay, chỉ một giây chần chừ, tôi nhận ra địa chỉ website trông rất lạ, không phải của hãng chính thức. Cảm giác lúc đó vừa tò mò, vừa hơi rợn người vì suýt mắc bẫy. Kẻ xấu ngày nay rất tinh vi, chúng có thể tạo ra những trang web giả mạo trông giống hệt các trang web uy tín, từ giao diện cho đến logo. Đôi khi chỉ một dấu chấm, một ký tự thừa trong địa chỉ URL cũng đủ để biến một trang web an toàn thành một cạm bẫy nguy hiểm. Vì thế, khi bạn lang thang trên không gian mạng, hãy luôn giữ sự cảnh giác cao độ, đừng vội vàng tin vào những lời mời gọi hấp dẫn quá mức. Một chút hoài nghi và kiểm tra kỹ lưỡng sẽ giúp bạn tránh được rất nhiều phiền phức đấy.

“Link lạ” – Tuyệt đối không nhấp chuột!

Đây là nguyên tắc vàng mà tôi muốn nhấn mạnh với bạn: Đừng bao giờ nhấp chuột vào những đường link lạ mà bạn nhận được qua email, tin nhắn SMS, Zalo hay Facebook, đặc biệt là những link gửi từ người lạ hoặc những người bạn mà bạn cảm thấy tài khoản của họ có vẻ bị hack. Kẻ lừa đảo thường dùng những chiêu trò như thông báo trúng thưởng, cảnh báo tài khoản bị khóa, hay thậm chí là “bạn có một bưu kiện đang chờ” để dụ bạn click vào link độc hại. Những link này có thể dẫn bạn đến các trang web giả mạo để lấy thông tin đăng nhập, hoặc tệ hơn là tự động tải phần mềm độc hại vào thiết bị của bạn. Ngay cả khi đường link đó được gửi từ một người bạn quen biết, hãy cẩn trọng. Rất có thể tài khoản của họ đã bị hack và đang được kẻ xấu lợi dụng để phát tán virus, mã độc. Tốt nhất là bạn hãy liên hệ trực tiếp với người bạn đó qua một kênh khác (gọi điện thoại chẳng hạn) để xác nhận trước khi làm bất cứ điều gì. Thà cẩn thận một chút còn hơn là mất hết mọi thứ.

Nhận diện website “lừa đảo” qua vài mẹo nhỏ

Để tự bảo vệ mình, bạn cần trang bị một vài kỹ năng nhỏ để nhận biết các trang web lừa đảo. Đầu tiên và quan trọng nhất, hãy luôn nhìn vào địa chỉ URL (địa chỉ website) trên thanh địa chỉ của trình duyệt. Một trang web an toàn thường bắt đầu bằng “https://” và có biểu tượng ổ khóa nhỏ bên cạnh. Nếu chỉ là “http://”, bạn nên cảnh giác. Hơn nữa, hãy chú ý đến các lỗi chính tả trong địa chỉ hoặc những ký tự lạ mà bạn không quen thuộc. Ví dụ, thay vì “shopee.vn”, kẻ lừa đảo có thể dùng “sh0pee.vn” hay “shopee-vn.com”. Ngoài ra, hãy để ý đến giao diện của trang web. Các trang lừa đảo thường có thiết kế sơ sài, hình ảnh chất lượng thấp, nhiều quảng cáo pop-up khó chịu hoặc lỗi phông chữ. Một mẹo nữa là hãy tìm kiếm thông tin về trang web đó trên Google, đọc các đánh giá của người dùng khác. Nếu một trang web bán hàng đưa ra mức giá quá rẻ đến khó tin, hoặc yêu cầu bạn cung cấp quá nhiều thông tin cá nhân không cần thiết, hãy ngay lập tức đặt dấu hỏi lớn. Đừng để lòng tham hay sự hấp dẫn của món hời làm mờ mắt bạn.

Loại lừa đảo phổ biến	Dấu hiệu nhận biết	Cách phòng tránh
Lừa đảo trúng thưởng	Yêu cầu nạp tiền để nhận thưởng, thông báo qua tin nhắn SMS/Zalo/Facebook lạ, giải thưởng quá lớn so với thực tế.	Không bao giờ nạp tiền cho bất kỳ giải thưởng nào. Xác minh thông tin từ các kênh chính thức của tổ chức đó (website, hotline).
Lừa đảo qua cuộc gọi “công an/viện kiểm sát”	Gọi điện yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, đe dọa liên quan đến pháp luật, yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản “công vụ”.	Công an, viện kiểm sát không làm việc qua điện thoại yêu cầu chuyển tiền. Cúp máy và liên hệ cơ quan chức năng địa phương để xác minh.
Lừa đảo đầu tư tài chính/Tiền ảo	Hứa hẹn lợi nhuận “khủng” trong thời gian ngắn, dụ dỗ cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc, yêu cầu nạp tiền liên tục.	Tìm hiểu kỹ về nền tảng đầu tư, chỉ tham gia các kênh được cấp phép. Cảnh giác với những lời mời gọi “làm giàu nhanh chóng”.
Lừa đảo mua sắm online giả mạo	Website/Fanpage giả mạo thương hiệu lớn, giá sản phẩm rẻ bất ngờ, yêu cầu chuyển khoản trước, không hỗ trợ thanh toán khi nhận hàng.	Chỉ mua sắm tại các trang web chính thức, có uy tín. Ưu tiên thanh toán khi nhận hàng (COD). Kiểm tra đánh giá của người mua trước.

Dọn dẹp “dấu chân” số – Thói quen tốt để giữ mình an toàn

Bạn có bao giờ nghĩ đến “dấu chân” mà mình để lại trên không gian mạng không? Mỗi lần bạn “like” một bài viết, chia sẻ một bức ảnh, mua sắm online hay thậm chí chỉ là tìm kiếm thông tin trên Google, bạn đều đang để lại một dấu vết số. Tổng hợp lại, những dấu vết này tạo nên một bức tranh gần như hoàn chỉnh về sở thích, thói quen, và thậm chí là thông tin cá nhân của bạn. Điều đáng sợ là những dấu chân này không hề biến mất mà cứ tích tụ dần theo thời gian. Tôi nhớ có lần tình cờ tìm lại được một số bài đăng từ cách đây cả chục năm trên một diễn đàn cũ mà mình đã quên bẵng đi. Đọc lại, tôi thấy mình đã từng chia sẻ khá nhiều thông tin cá nhân ngây thơ mà giờ đây nếu kẻ xấu đọc được thì rất nguy hiểm. Cảm giác lúc đó như có ai đó đang theo dõi mình vậy. Chính vì thế, việc định kỳ “dọn dẹp” những dấu vết số này là một thói quen cực kỳ cần thiết để bảo vệ sự riêng tư và an toàn cho chính mình. Đừng để những thông tin tưởng chừng đã cũ kỹ, vô hại lại trở thành bằng chứng chống lại bạn trong tương lai. Hãy chủ động kiểm soát những gì bạn đã và đang chia sẻ trên không gian mạng, biến việc “dọn dẹp” thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống số của bạn.

Gỡ bỏ những ứng dụng “vô duyên” và kiểm tra quyền riêng tư

Hãy thử mở điện thoại của bạn ngay bây giờ và lướt qua danh sách các ứng dụng xem. Chắc hẳn bạn sẽ tìm thấy kha khá ứng dụng đã cài từ rất lâu rồi nhưng chẳng bao giờ dùng đến nữa, đúng không? Những ứng dụng “vô duyên” này không chỉ chiếm dung lượng bộ nhớ mà còn có thể là một lỗ hổng bảo mật tiềm tàng. Nhiều ứng dụng, đặc biệt là các ứng dụng miễn phí hoặc không rõ nguồn gốc, thường yêu cầu quá nhiều quyền truy cập vào dữ liệu cá nhân của bạn mà không hề cần thiết cho chức năng của chúng. Ví dụ, một ứng dụng đèn pin lại đòi quyền truy cập danh bạ hay tin nhắn thì rõ ràng là có vấn đề rồi. Hãy tập thói quen gỡ bỏ những ứng dụng không dùng đến, và định kỳ kiểm tra lại các quyền mà bạn đã cấp cho từng ứng dụng. Trên cả điện thoại và máy tính, bạn đều có thể vào phần cài đặt quyền riêng tư để xem xét và điều chỉnh. Ví dụ, trên Facebook hay Zalo, hãy vào phần cài đặt quyền riêng tư để giới hạn ai có thể xem bài viết của bạn, ai có thể gửi yêu cầu kết bạn, và đặc biệt là kiểm tra các ứng dụng bên thứ ba mà bạn đã cấp quyền truy cập vào tài khoản của mình. Đừng để những ứng dụng này âm thầm “đánh cắp” thông tin của bạn.

Email rác và các tài khoản “ma” – Dọn dẹp không gian số

Bên cạnh việc dọn dẹp ứng dụng, việc quản lý email và các tài khoản trực tuyến cũng là một phần quan trọng của việc “dọn dẹp dấu chân số”. Hộp thư của bạn có lẽ đang tràn ngập hàng trăm, hàng nghìn email rác, email quảng cáo từ những trang web mà bạn chỉ truy cập một lần rồi quên bẵng đi. Những email này không chỉ gây khó chịu mà đôi khi còn ẩn chứa các đường link độc hại. Hãy dành thời gian hủy đăng ký nhận thư từ những nguồn không mong muốn. Hầu hết các email quảng cáo đều có liên kết “unsubscribe” ở cuối thư, bạn chỉ cần nhấp vào đó là xong. Ngoài ra, chúng ta thường có xu hướng tạo rất nhiều tài khoản “ảo” hoặc tài khoản dùng một lần cho các dịch vụ không quan trọng. Những tài khoản này, dù ít dùng, vẫn chứa thông tin cá nhân của bạn và có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công dữ liệu. Nếu bạn có những tài khoản mạng xã hội cũ, tài khoản diễn đàn hay trang web mua sắm mà không còn sử dụng nữa, hãy xem xét việc đóng hoặc xóa chúng. Việc này giúp giảm thiểu rủi ro dữ liệu cá nhân của bạn bị rò rỉ trong trường hợp một trong những dịch vụ đó bị tấn công.

Đừng vội tin vào những lời “mời gọi” ngọt ngào – Cẩn tắc vô áy náy!

Thế giới này quả thật có quá nhiều “lời mời gọi” ngọt ngào, từ những tin nhắn báo trúng thưởng xe máy SH bạc tỷ, những cuộc gọi giả danh công an, viện kiểm sát hù dọa dính líu đến đường dây rửa tiền, cho đến những lời hứa hẹn đầu tư sinh lời “khủng” chỉ sau vài ngày. Tôi đã từng chứng kiến nhiều người thân, bạn bè suýt mắc bẫy những chiêu trò tinh vi này. Một người dì của tôi, vì quá tin lời một “người quen qua mạng” hứa hẹn sẽ đưa dì sang nước ngoài định cư, đã chuyển hàng chục triệu đồng tiền “phí làm giấy tờ” mà không chút nghi ngờ. Đến khi phát hiện ra bị lừa thì đã quá muộn. Kẻ xấu ngày nay không chỉ lợi dụng sự thiếu hiểu biết về công nghệ, mà còn đánh rất mạnh vào tâm lý con người: lòng tham, nỗi sợ hãi, sự cả tin, hay thậm chí là tình cảm. Chúng tạo ra những kịch bản lừa đảo vô cùng chân thật, có đầu có cuối, khiến nạn nhân khó lòng phân biệt thật giả. Khi bạn đang ở trong trạng thái cảm xúc dễ bị tổn thương, lo lắng hay quá phấn khích, bạn lại càng dễ trở thành mục tiêu của chúng. Vì vậy, tôi luôn tự nhắc nhở mình và khuyên mọi người: “Cẩn tắc vô áy náy”, đừng bao giờ vội vàng tin vào những điều quá tốt đẹp hoặc quá đáng sợ mà không được xác minh rõ ràng. Hãy luôn giữ một cái đầu lạnh và một trái tim ấm, nhưng đừng quá cả tin.

“Chiêu trò” lừa đảo tinh vi qua điện thoại và tin nhắn

Bạn có bao giờ nhận được cuộc gọi từ một số lạ tự xưng là công an, viện kiểm sát, hay thậm chí là nhân viên ngân hàng, thông báo rằng bạn đang dính líu đến một vụ án nghiêm trọng, tài khoản của bạn đang bị đóng băng hoặc bạn cần phải cung cấp thông tin để “xác minh”? Đây là một trong những chiêu lừa đảo phổ biến nhất hiện nay ở Việt Nam. Kẻ xấu thường dùng công nghệ Voice IP để giả mạo số điện thoại, thậm chí giả giọng nói để tăng thêm độ tin cậy. Mục đích cuối cùng của chúng là khiến bạn hoảng sợ, mất bình tĩnh và làm theo yêu cầu của chúng, thường là chuyển tiền vào một tài khoản “công vụ” nào đó. Một chiêu trò khác là tin nhắn SMS hay Zalo thông báo bạn trúng thưởng một giải lớn, hoặc có một bưu kiện bị kẹt ở hải quan và yêu cầu bạn nạp tiền để nhận. Hãy nhớ rằng, các cơ quan chức năng, ngân hàng hay các tổ chức uy tín sẽ không bao giờ yêu cầu bạn cung cấp thông tin cá nhân nhạy cảm hay chuyển tiền qua điện thoại, tin nhắn. Nếu nhận được những cuộc gọi, tin nhắn đáng ngờ này, hãy ngay lập tức cúp máy, xóa tin nhắn và tuyệt đối không làm theo. Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào, hãy chủ động liên hệ trực tiếp với tổng đài chính thức của ngân hàng hoặc cơ quan chức năng để xác minh. Đừng để mình trở thành nạn nhân của những kẻ lừa đảo vô lương tâm.

Cảnh giác với những “mối tình” ảo trên mạng xã hội

Tình yêu online, đặc biệt là trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo hay các ứng dụng hẹn hò, có thể mang lại những mối quan hệ đẹp, nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro, đặc biệt là những “mối tình” ảo được tạo ra bởi kẻ lừa đảo. Chúng thường xây dựng những hồ sơ giả mạo rất đẹp, tự xưng là người nước ngoài đang làm việc ở Việt Nam, hoặc một Việt kiều thành đạt, đẹp trai/xinh gái, và bắt đầu ve vãn bạn bằng những lời nói ngọt ngào, những cử chỉ quan tâm đặc biệt. Sau một thời gian tạo dựng lòng tin, chúng sẽ bắt đầu kể lể những câu chuyện éo le về bệnh tật, công việc gặp khó khăn, hoặc muốn gửi quà có giá trị từ nước ngoài về nhưng bị “hải quan giữ lại” và cần tiền để “chuộc”. Mục đích cuối cùng vẫn là lừa đảo tiền bạc. Tôi biết có nhiều người đã mất hàng trăm triệu đồng vì những “mối tình” này. Hãy luôn giữ một sự tỉnh táo nhất định khi trò chuyện với những người bạn mới quen trên mạng. Đừng vội tin vào những lời nói sáo rỗng hay những câu chuyện bi lụy mà chưa được xác thực. Nếu đối phương bắt đầu hỏi mượn tiền, yêu cầu bạn chuyển khoản cho một lý do nào đó, hay muốn bạn click vào những đường link lạ, hãy coi đó là tín hiệu cảnh báo đỏ và lập tức cắt đứt mọi liên lạc.

Biến AI thành đồng minh, không phải kẻ thù của danh tính số

Có lẽ bạn đã nghe nhiều về việc trí tuệ nhân tạo (AI) đang được kẻ xấu lợi dụng để tạo ra những chiêu trò lừa đảo tinh vi hơn, phải không? Từ việc tạo ra các video deepfake giả mạo giọng nói, hình ảnh người thân để lừa tiền, đến việc tự động hóa các cuộc tấn công phishing với độ chính xác cao. Nghe có vẻ đáng sợ, nhưng bạn biết không, AI cũng có thể là một công cụ cực kỳ mạnh mẽ để bảo vệ chúng ta đấy. Giống như một con dao hai lưỡi, vấn đề không phải là con dao mà là cách chúng ta sử dụng nó. Tôi đã tìm hiểu và ứng dụng một số công cụ bảo mật tích hợp AI vào cuộc sống hàng ngày của mình và thực sự thấy hiệu quả rõ rệt. Ví dụ, phần mềm diệt virus mà tôi đang dùng có tính năng AI phát hiện các mối đe dọa mới ngay cả trước khi chúng được đưa vào cơ sở dữ liệu. Hay các bộ lọc thư rác của Gmail cũng dùng AI để nhận diện và đẩy các email lừa đảo vào mục spam một cách gần như hoàn hảo. Thay vì lo sợ AI, chúng ta hãy học cách biến nó thành người bạn đồng hành, thành một “vệ sĩ” đắc lực giúp chúng ta an toàn hơn trên không gian mạng. Điều quan trọng là chúng ta phải chủ động tìm hiểu, cập nhật kiến thức để biết cách tận dụng những lợi ích mà AI mang lại, đồng thời nhận diện và phòng tránh những rủi ro do AI gây ra.

Sử dụng công cụ bảo mật AI để phát hiện hiểm họa

Trong cuộc chiến bảo vệ danh tính số, chúng ta không đơn độc. Rất nhiều công cụ bảo mật hiện đại ngày nay đã được tích hợp trí tuệ nhân tạo để tăng cường khả năng phát hiện và phòng chống các mối đe dọa. Một phần mềm diệt virus tốt không chỉ dựa vào cơ sở dữ liệu các virus đã biết, mà còn dùng AI để phân tích hành vi bất thường của các tệp tin, chương trình để nhận diện các mã độc mới chưa từng xuất hiện. Điều này giống như có một người bảo vệ luôn cảnh giác, không chỉ nhận diện được những tên trộm đã có trong danh sách truy nã mà còn phát hiện ra những kẻ khả nghi mới dựa trên hành vi của chúng. Ngoài ra, các bộ lọc thư rác (spam filter) của các nhà cung cấp dịch vụ email lớn như Gmail, Outlook cũng sử dụng AI để học hỏi và phân loại email. Nhờ đó, chúng có thể tự động chuyển những email lừa đảo, email quảng cáo không mong muốn vào mục thư rác, giúp hộp thư của bạn luôn sạch sẽ và an toàn. Thậm chí, một số trình duyệt web cũng tích hợp AI để cảnh báo bạn khi sắp truy cập vào một trang web có nguy cơ lừa đảo. Hãy tận dụng những công cụ này, chúng là những người bạn đáng tin cậy giúp bạn tránh xa những hiểm họa số.

Tìm hiểu cách AI được dùng trong lừa đảo để tự phòng vệ

Để chống lại kẻ thù, chúng ta phải hiểu rõ về kẻ thù. Điều này cũng đúng với việc bảo vệ danh tính số trước các chiêu trò lừa đảo có sự hỗ trợ của AI. Kẻ xấu ngày nay dùng AI để tạo ra các video deepfake (video giả mạo) trông giống hệt người thật, với giọng nói và hình ảnh được sao chép một cách hoàn hảo. Chúng có thể giả mạo khuôn mặt và giọng nói của người thân, bạn bè của bạn để gọi điện, nhắn tin vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp. Hay dùng AI để tạo ra những kịch bản lừa đảo tự động, cá nhân hóa từng tin nhắn, email để tăng khả năng thành công. Để tự phòng vệ, bạn cần biết những dấu hiệu nhận biết của deepfake: đôi khi ánh mắt không tự nhiên, cử động môi không khớp với lời nói, hoặc chất lượng hình ảnh, âm thanh có vẻ “lạ”. Nếu nhận được cuộc gọi video hoặc tin nhắn từ người thân yêu cầu chuyển tiền gấp mà không có lý do rõ ràng, hãy luôn gọi lại cho họ qua số điện thoại quen thuộc để xác nhận. Đừng tin ngay vào những gì bạn thấy hoặc nghe. Việc trang bị kiến thức về cách thức AI được sử dụng trong lừa đảo sẽ giúp bạn nâng cao cảnh giác và không dễ dàng bị “dắt mũi” bởi những công nghệ tinh vi này.

Luôn cập nhật kiến thức – Bảo bối không bao giờ lỗi thời

Bạn biết không, thế giới công nghệ thay đổi nhanh đến chóng mặt. Hôm nay có thể là một chiêu trò lừa đảo mới, ngày mai lại xuất hiện một lỗ hổng bảo mật chưa từng được biết đến. Nếu chúng ta cứ mãi giữ những kiến thức cũ kỹ, chúng ta sẽ rất dễ bị tụt hậu và trở thành mục tiêu của những kẻ xấu. Tôi luôn coi việc cập nhật kiến thức về an ninh mạng giống như việc mình đang học một môn võ mới mỗi ngày vậy đó – học để tự vệ, học để bảo vệ những người xung quanh. Cảm giác khi mình hiểu rõ một vấn đề phức tạp, mình có thể tự tin chia sẻ và giúp đỡ người khác tránh khỏi những rủi ro thật sự rất tuyệt vời. Đừng nghĩ rằng bảo vệ danh tính số là công việc của các chuyên gia công nghệ thông tin. Nó là một kỹ năng sống cần thiết cho tất cả mọi người trong thời đại số này. Việc chúng ta chủ động tìm hiểu, đặt câu hỏi và chia sẻ kinh nghiệm sẽ tạo ra một cộng đồng an toàn hơn, vững chắc hơn trước mọi mối đe dọa. Hãy coi đây là một hành trình học hỏi không ngừng nghỉ, một “bảo bối” mà không bao giờ lỗi thời, luôn giúp chúng ta đứng vững vàng trong thế giới số đầy biến động này.

Theo dõi tin tức công nghệ và an ninh mạng uy tín

Để không bị lạc hậu, việc đầu tiên bạn cần làm là xây dựng cho mình thói quen theo dõi các nguồn tin tức công nghệ và an ninh mạng uy tín. Ở Việt Nam có rất nhiều trang báo, kênh thông tin chuyên về công nghệ như VnExpress Số Hóa, GenK, ICTnews… thường xuyên cập nhật những thông tin mới nhất về các vụ lừa đảo, các lỗ hổng bảo mật, và những mẹo bảo vệ bản thân. Ngoài ra, bạn cũng có thể theo dõi các chuyên gia an ninh mạng trên mạng xã hội, những người thường xuyên chia sẻ kiến thức một cách dễ hiểu. Đừng chỉ đọc những tin tức giật gân, hãy cố gắng tìm hiểu sâu hơn về bản chất của vấn đề, nguyên nhân và cách phòng tránh. Việc này không chỉ giúp bạn cập nhật thông tin mà còn rèn luyện khả năng tư duy phản biện, giúp bạn dễ dàng nhận diện những điều bất thường. Hãy coi việc đọc tin tức như một phần của bữa ăn hàng ngày, một liều vắc-xin miễn phí giúp bạn tăng cường sức đề kháng trước những virus và mã độc số.

Tham gia cộng đồng và chia sẻ kinh nghiệm

Không ai có thể biết tất cả mọi thứ, và đôi khi, những kinh nghiệm thực tế từ người khác lại là bài học quý giá nhất. Hãy chủ động tham gia vào các nhóm, diễn đàn về công nghệ, an ninh mạng trên Facebook, Zalo hoặc các nền tảng khác. Ở đó, bạn có thể đặt câu hỏi khi có thắc mắc, chia sẻ những gì mình học được, và quan trọng hơn là lắng nghe những câu chuyện, những bài học xương máu của người khác. Tôi rất thích đọc những câu chuyện cảnh báo về lừa đảo mà mọi người chia sẻ, vì từ đó mình học được rất nhiều chiêu trò mới mà kẻ xấu đang áp dụng. Đừng ngại chia sẻ kinh nghiệm của bản thân, dù là một lần suýt bị lừa hay một mẹo nhỏ bạn phát hiện ra. Bởi lẽ, việc chia sẻ chính là cách chúng ta cùng nhau xây dựng một cộng đồng vững mạnh, nơi mọi người có thể hỗ trợ lẫn nhau để an toàn hơn trên không gian mạng. Hãy biến việc bảo vệ danh tính số không chỉ là trách nhiệm cá nhân, mà còn là trách nhiệm của cả cộng đồng chúng ta.

글을 마치며

Bảo vệ danh tính số không phải là một đích đến, mà là một hành trình liên tục đòi hỏi sự cảnh giác và cập nhật kiến thức không ngừng nghỉ. Qua bài viết này, tôi thực sự mong rằng bạn đã trang bị thêm cho mình những kiến thức và “vũ khí” cần thiết để tự tin hơn, an toàn hơn khi “lướt sóng” trên không gian mạng rộng lớn này.

Hãy luôn nhớ rằng, mỗi hành động nhỏ của bạn hôm nay, dù là cài đặt mật khẩu mạnh hay kiểm tra kỹ một đường link, sẽ góp phần tạo nên một tương lai số an toàn hơn cho chính mình và cả cộng đồng.

Chúng ta cùng nhau xây dựng một Việt Nam số vững mạnh và an toàn hơn nhé!

알아두면 쓸모 있는 정보

1. Luôn cập nhật phần mềm và hệ điều hành của thiết bị di động, máy tính của bạn. Các bản cập nhật không chỉ mang lại tính năng mới mà quan trọng hơn là bao gồm các vá lỗi bảo mật thiết yếu, giúp bạn phòng tránh những lỗ hổng mà kẻ xấu có thể khai thác. Đừng trì hoãn việc này nhé!

2. Khi sử dụng Wi-Fi công cộng (như ở quán cà phê, sân bay, trung tâm thương mại), hãy cân nhắc dùng VPN (Mạng riêng ảo) để mã hóa dữ liệu của bạn. Wi-Fi công cộng thường không an toàn, dễ bị tin tặc nghe lén thông tin cá nhân của bạn, gây ra rủi ro mất mát dữ liệu. An toàn là trên hết!

3. Cẩn trọng với các trạm sạc công cộng miễn phí. Một số trạm sạc có thể được cài đặt phần mềm độc hại (còn gọi là “juice jacking”) để đánh cắp dữ liệu từ điện thoại của bạn ngay khi cắm sạc. Tốt nhất là hãy luôn mang theo sạc dự phòng của riêng mình hoặc chỉ sạc ở những nguồn đáng tin cậy.

4. Định kỳ kiểm tra và xem xét các quyền truy cập mà bạn đã cấp cho các ứng dụng trên điện thoại và máy tính. Nếu phát hiện ứng dụng nào yêu cầu các quyền không cần thiết cho chức năng chính của nó (ví dụ: ứng dụng chỉnh ảnh lại đòi quyền truy cập danh bạ), hãy tắt quyền đó hoặc gỡ bỏ ứng dụng ngay lập tức.

5. Sao lưu dữ liệu quan trọng của bạn thường xuyên, có thể là lên các dịch vụ lưu trữ đám mây uy tín (như Google Drive, iCloud, OneDrive) hoặc vào ổ cứng ngoài. Trong trường hợp thiết bị bị mất, hỏng hoặc bị tấn công mã độc, bạn vẫn có thể khôi phục lại những dữ liệu quý giá của mình mà không lo bị mất mát.

중요 사항 정리

Tóm lại, để bảo vệ danh tính số cá nhân của chúng ta trong kỷ nguyên AI đang phát triển nhanh chóng, điều cốt lõi là cần: Luôn cảnh giác cao độ với mọi thông tin, đường link lạ hay những lời mời gọi hấp dẫn quá mức; Tạo mật khẩu mạnh, độc nhất cho mỗi tài khoản và bật xác thực hai yếu tố (2FA); Thường xuyên dọn dẹp các ứng dụng không dùng đến và kiểm tra kỹ lưỡng quyền riêng tư; Đặc biệt cảnh giác trước những chiêu trò lừa đảo tinh vi qua điện thoại hoặc tin nhắn; Và cuối cùng, không ngừng cập nhật kiến thức về an ninh mạng để luôn đi trước kẻ xấu. Hãy là người dùng internet thông thái và an toàn nhé!