Bạn có bao giờ tự hỏi, cuộc sống số của mình đang đi về đâu? Giữa muôn vàn tiện ích mà công nghệ mang lại, từ chiếc điện thoại thông minh với ứng dụng VNeID quen thuộc giúp chúng ta thay thế đủ thứ giấy tờ cá nhân, đến các giao dịch trực tuyến siêu tốc, liệu chúng ta có đang thực sự làm chủ những thông tin cá nhân quý giá của mình trên không gian mạng không?
Cá nhân tôi nhận thấy, đây không chỉ là câu chuyện của riêng ai mà là vấn đề cấp bách của cả xã hội số hiện đại. Đặc biệt trong bối cảnh các vụ rò rỉ, mua bán dữ liệu cá nhân vẫn diễn ra phức tạp, gây ra nhiều rủi ro về lừa đảo và mạo danh.
Nhưng đừng lo lắng quá! Với Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã chính thức đi vào cuộc sống từ tháng 7 năm 2023, quy định rõ 11 quyền của chủ thể dữ liệu, cùng với việc dự thảo Luật An ninh mạng 2025 đang được khẩn trương hoàn thiện nhằm củng cố chủ quyền dữ liệu quốc gia và chuyển từ phòng thủ bị động sang chủ động phòng ngừa, rõ ràng Việt Nam đang có những bước tiến vững chắc để bảo vệ “tài sản số” của mỗi người dân.
Đây là những nền tảng pháp lý cực kỳ quan trọng, giúp chúng ta yên tâm hơn rất nhiều khi sống và làm việc trong thế giới số. Vậy, làm thế nào để chúng ta thực sự kiểm soát được định danh và dữ liệu cá nhân của mình?
Đừng bỏ lỡ những thông tin cực kỳ hữu ích dưới đây để chúng ta cùng nhau tìm hiểu thật kỹ về định danh số và chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên mới này nhé!
Chúng Ta Là Ai Trên Không Gian Mạng?
Bạn có bao giờ dừng lại và nghĩ xem, cái “tôi” của mình trên internet thực sự được định hình như thế nào không? Đối với tôi, đây là một câu hỏi rất thú vị và cũng đầy thách thức trong thời đại số này. Mỗi khi chúng ta đăng ký một tài khoản mới, mua sắm online, hay thậm chí chỉ là lướt mạng xã hội, chúng ta đang từng chút một xây dựng nên một bản thể số riêng biệt – đó chính là định danh số của chúng ta. Nó không chỉ đơn thuần là tên đăng nhập hay mật khẩu, mà là tổng hòa của tất cả những thông tin, hành vi, và tương tác của chúng ta trên môi trường mạng. Mình đã thử hình dung, định danh số giống như một dấu vân tay độc nhất, chỉ khác là nó được tạo ra từ dữ liệu thay vì từ ngón tay. Việc hiểu rõ về nó giúp chúng ta nhận ra giá trị thực sự của những thông tin mình đang chia sẻ mỗi ngày.
Định danh số: Hơn cả một hồ sơ
Nhiều người nghĩ định danh số chỉ là những gì hiển thị trên trang cá nhân của họ, nhưng thực tế nó sâu sắc hơn nhiều. Nó bao gồm cả những dữ liệu mà các nền tảng thu thập từ thói quen sử dụng, sở thích, vị trí địa lý của chúng ta. Tôi nhận thấy, đôi khi chính chúng ta cũng không thể liệt kê hết được mình đã để lại bao nhiêu “dấu vết” số trên internet. Điều này càng làm nổi bật tầm quan trọng của việc quản lý và bảo vệ những thông tin đó.
Giá trị của định danh số trong kỷ nguyên 4.0
Trong thế giới hiện đại, định danh số có giá trị không kém gì định danh vật lý. Nó mở ra cánh cửa cho chúng ta tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến như VNeID, giao dịch ngân hàng, mua sắm tiện lợi. Chính vì thế, việc kiểm soát được định danh số là chìa khóa để chúng ta tận hưởng trọn vẹn những tiện ích mà không phải lo lắng về rủi ro. Cá nhân tôi thấy, đây là một yếu tố then chốt giúp mỗi người chúng ta tự tin hơn khi tham gia vào cuộc sống số.
Dữ Liệu Cá Nhân: “Tài Sản” Quý Giá Cần Được Bảo Vệ
Nếu định danh số là bản thể của chúng ta trên mạng, thì dữ liệu cá nhân chính là những “viên gạch” xây nên bản thể ấy. Từ tên tuổi, ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ, đến thói quen mua sắm hay lịch sử duyệt web, tất cả đều là dữ liệu cá nhân. Tôi thường ví chúng như những món đồ quý giá trong ngôi nhà của mình, cần được bảo quản cẩn thận. Trong thời đại mà mọi thứ đều được số hóa, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân không còn là lựa chọn mà đã trở thành một trách nhiệm bắt buộc của mỗi cá nhân và cả tổ chức. Chúng ta không thể phủ nhận rằng, những dữ liệu này nếu rơi vào tay kẻ xấu có thể gây ra những hậu quả khôn lường, từ tin nhắn rác, cuộc gọi lừa đảo đến việc mạo danh, đánh cắp tài khoản ngân hàng. Vì vậy, việc ý thức về giá trị của dữ liệu cá nhân chính là bước đầu tiên để chúng ta có thể bảo vệ bản thân.
Vì sao dữ liệu cá nhân lại “có giá”?
Bạn có từng thắc mắc tại sao mình lại nhận được những quảng cáo đúng y món đồ mình vừa tìm kiếm không? Đó chính là lúc dữ liệu cá nhân của bạn đang phát huy “giá trị” của nó. Các doanh nghiệp sử dụng dữ liệu để hiểu hành vi khách hàng, từ đó đưa ra sản phẩm và dịch vụ phù hợp. Tuy nhiên, mặt trái của nó là khi dữ liệu bị lạm dụng, nó có thể biến thành công cụ để trục lợi hoặc thậm chí là gây hại. Tôi đã từng trải qua cảm giác khó chịu khi liên tục nhận được những tin nhắn quảng cáo không mong muốn sau khi đăng ký một dịch vụ nào đó, và đó là minh chứng rõ ràng cho việc dữ liệu của mình đã bị sử dụng mà chưa có sự đồng ý hoàn toàn.
Rủi ro khi dữ liệu cá nhân bị lộ lọt
Thực tế đã chứng minh, các vụ lộ lọt dữ liệu cá nhân không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, danh dự của mỗi người. Từ việc bị mạo danh vay tiền, mở tài khoản ngân hàng, đến việc thông tin cá nhân bị rao bán công khai trên các diễn đàn đen. Tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp bạn bè gặp rắc rối vì bị kẻ gian lợi dụng thông tin cá nhân để lừa đảo người khác. Điều này càng nhấn mạnh rằng, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là việc của riêng chúng ta mà còn ảnh hưởng đến cả những người xung quanh.
Nghị Định 13/2023/NĐ-CP Và Những Quyền Lợi Chúng Ta Cần Biết
Tin vui là chúng ta không hề đơn độc trong cuộc chiến bảo vệ dữ liệu cá nhân. Với sự ra đời của Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, chính phủ Việt Nam đã chính thức tạo ra một khung pháp lý vững chắc, giúp mỗi người dân có thêm công cụ để bảo vệ “tài sản số” của mình. Nghị định này không chỉ đưa ra các quy định cụ thể về việc xử lý dữ liệu cá nhân mà còn đặc biệt nhấn mạnh đến 11 quyền của chủ thể dữ liệu. Cá nhân tôi thấy, đây là một bước tiến vô cùng quan trọng, giúp nâng cao ý thức và trách nhiệm của cả cá nhân lẫn tổ chức trong việc bảo vệ dữ liệu. Từ khi Nghị định này có hiệu lực vào tháng 7 năm 2023, tôi cảm thấy mình có thêm sự an tâm khi sử dụng các dịch vụ trực tuyến, vì giờ đây có một hành lang pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của mình.
11 Quyền của chủ thể dữ liệu: Sức mạnh trong tay bạn
Nghị định 13/2023/NĐ-CP trao cho chúng ta những quyền rất cụ thể và mạnh mẽ. Chẳng hạn, chúng ta có quyền được biết về hoạt động xử lý dữ liệu của mình, quyền đồng ý hoặc không đồng ý, quyền truy cập, chỉnh sửa, hay thậm chí là xóa dữ liệu cá nhân. Tôi đã tự mình tìm hiểu kỹ về các quyền này và nhận thấy rằng, việc nắm rõ chúng giúp tôi tự tin hơn khi yêu cầu các tổ chức cung cấp thông tin về cách họ đang sử dụng dữ liệu của mình. Đây không chỉ là quyền lợi, mà còn là công cụ để chúng ta chủ động kiểm soát thông tin cá nhân của mình.
Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ dữ liệu
Bên cạnh quyền của chủ thể dữ liệu, Nghị định cũng quy định rất rõ ràng về trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân xử lý dữ liệu. Họ phải có các biện pháp bảo mật phù hợp, thông báo khi có sự cố lộ lọt dữ liệu, và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc xử lý dữ liệu. Theo kinh nghiệm của tôi, những quy định này đã thúc đẩy các doanh nghiệp nghiêm túc hơn trong việc đầu tư vào hệ thống bảo mật và chính sách riêng tư. Điều này tạo ra một môi trường số an toàn hơn cho tất cả chúng ta.
Luật An Ninh Mạng 2025: Kỳ Vọng Về Một Tương Lai Số An Toàn Hơn
Trong khi Nghị định 13/2023/NĐ-CP đang phát huy hiệu quả, thì việc dự thảo Luật An ninh mạng sửa đổi năm 2025 đang được khẩn trương hoàn thiện lại càng củng cố thêm niềm tin của tôi vào một không gian mạng an toàn và lành mạnh hơn. Đây không chỉ là một dự luật thông thường mà còn là một bước chuyển mình quan trọng của Việt Nam, từ việc phòng thủ bị động sang chủ động phòng ngừa các nguy cơ an ninh mạng. Cá nhân tôi tin rằng, với một luật mạnh mẽ và toàn diện hơn, chúng ta sẽ có thêm nhiều công cụ để bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia, đồng thời bảo vệ từng cá nhân khỏi những mối đe dọa trên không gian mạng. Khi đọc về những điểm mới của dự thảo này, tôi cảm thấy rất phấn khởi vì thấy rằng nhà nước đang rất quan tâm và đầu tư nghiêm túc vào việc tạo dựng một môi trường số bền vững cho người dân.
Chủ quyền dữ liệu quốc gia và tầm nhìn dài hạn
Việc củng cố chủ quyền dữ liệu quốc gia thông qua Luật An ninh mạng 2025 không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề chiến lược. Nó đảm bảo rằng dữ liệu của người dân và tổ chức Việt Nam sẽ được xử lý và lưu trữ theo các quy định của pháp luật Việt Nam, hạn chế tối đa rủi ro bị các thế lực bên ngoài lợi dụng. Tôi nhận thấy rằng, đây là một tầm nhìn rất xa của chính phủ, không chỉ bảo vệ chúng ta hôm nay mà còn đảm bảo an ninh cho các thế hệ tương lai trên không gian số.
Chuyển đổi từ phòng thủ sang chủ động phòng ngừa
Một điểm tôi đặc biệt ấn tượng ở dự thảo Luật An ninh mạng 2025 là sự chuyển đổi mạnh mẽ từ phòng thủ bị động sang chủ động phòng ngừa. Thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra, luật sẽ tập trung vào việc xây dựng hệ thống phòng thủ vững chắc, nâng cao khả năng phát hiện và ngăn chặn sớm các cuộc tấn công mạng. Tôi tin rằng, với cách tiếp cận này, chúng ta sẽ giảm thiểu đáng kể các rủi ro về lừa đảo trực tuyến, lộ lọt thông tin, và các mối đe dọa an ninh mạng khác. Điều này mang lại một cảm giác an toàn và tin cậy hơn rất nhiều khi tôi tương tác trên không gian mạng.
Cách Mỗi Người Tự Bảo Vệ “Ngôi Nhà Số” Của Mình
Dù có các quy định pháp luật vững chắc đến đâu, thì việc tự ý thức và hành động của mỗi cá nhân vẫn là yếu tố then chốt để bảo vệ định danh và dữ liệu cá nhân của chúng ta. Tôi luôn tin rằng, mỗi người là “người gác cổng” tốt nhất cho “ngôi nhà số” của chính mình. Chúng ta không thể hoàn toàn giao phó trách nhiệm này cho bất kỳ ai khác. Qua nhiều năm trải nghiệm trên không gian mạng, tôi đã rút ra được một số “mẹo” và thói quen hữu ích mà mình muốn chia sẻ với bạn. Việc chủ động áp dụng những cách này không chỉ giúp bạn tránh xa những rủi ro tiềm ẩn mà còn tạo dựng một môi trường trực tuyến an toàn hơn cho chính bạn và những người thân yêu.
Tăng cường bảo mật bằng mật khẩu mạnh và xác thực hai yếu tố
Đây có lẽ là lời khuyên cơ bản nhất nhưng lại thường bị bỏ qua nhiều nhất. Một mật khẩu mạnh (bao gồm chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt) kết hợp với xác thực hai yếu tố (2FA) là “lá chắn” đầu tiên và quan trọng nhất. Tôi đã từng bị hack tài khoản mạng xã hội chỉ vì dùng mật khẩu quá đơn giản. Sau trải nghiệm đó, tôi luôn đảm bảo rằng tất cả các tài khoản quan trọng đều có mật khẩu phức tạp và bật 2FA. Bạn có thể sử dụng các ứng dụng quản lý mật khẩu để tạo và lưu trữ chúng một cách an toàn hơn.
Cẩn trọng trước các đường link, email lạ và tin nhắn lừa đảo
Lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi. Các đối tượng xấu thường dùng email, tin nhắn giả mạo các tổ chức uy tín để lừa người dùng bấm vào link độc hại hoặc tiết lộ thông tin cá nhân. Cá nhân tôi đã suýt chút nữa rơi vào bẫy của một email giả mạo ngân hàng. May mắn là tôi đã kịp nhận ra những dấu hiệu bất thường và không bấm vào link. Luôn luôn kiểm tra kỹ nguồn gửi và nội dung trước khi thực hiện bất kỳ hành động nào. “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” là châm ngôn tôi luôn ghi nhớ trong thế giới số này.
Đọc kỹ chính sách quyền riêng tư trước khi đồng ý
Chúng ta thường có thói quen “bỏ qua” và “đồng ý” ngay lập tức với các điều khoản và chính sách quyền riêng tư mà không đọc kỹ. Tuy nhiên, đây lại là một sai lầm lớn. Chính sách quyền riêng tư sẽ cho bạn biết một ứng dụng hoặc dịch vụ sẽ thu thập và sử dụng dữ liệu của bạn như thế nào. Tôi đã tập thói quen đọc lướt qua các điều khoản quan trọng trước khi đồng ý. Nó có thể tốn vài phút nhưng lại giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những gì mình đang cho phép. Dưới đây là một số mẹo nhỏ bạn có thể tham khảo để bảo vệ dữ liệu của mình:
| Hành động | Mô tả chi tiết |
|---|---|
| Sử dụng VPN khi dùng Wi-Fi công cộng | Mạng Wi-Fi công cộng thường không an toàn, dễ bị đánh cắp thông tin. VPN sẽ mã hóa dữ liệu của bạn, giúp bảo vệ quyền riêng tư. |
| Kiểm tra quyền truy cập của ứng dụng | Nhiều ứng dụng yêu cầu quyền truy cập không cần thiết (ví dụ: một ứng dụng đèn pin không cần truy cập danh bạ). Hãy kiểm tra và từ chối các quyền không liên quan. |
| Cập nhật phần mềm thường xuyên | Các bản cập nhật phần mềm thường bao gồm các vá lỗi bảo mật quan trọng. Đảm bảo hệ điều hành và ứng dụng của bạn luôn được cập nhật phiên bản mới nhất. |
| Cân nhắc trước khi chia sẻ thông tin cá nhân | Đừng chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng xã hội hoặc các diễn đàn công khai. Kẻ xấu có thể tổng hợp chúng để xây dựng hồ sơ lừa đảo bạn. |
Kiểm Soát Định Danh Số: Hơn Cả Một Nghĩa Vụ
Việc kiểm soát định danh số của mình không chỉ là một nghĩa vụ hay trách nhiệm pháp lý, mà còn là một quyền lợi và là yếu tố then chốt để chúng ta thực sự làm chủ cuộc sống số của mình. Tôi nhận ra rằng, khi chúng ta chủ động quản lý thông tin cá nhân, chúng ta không chỉ bảo vệ bản thân khỏi những rủi ro mà còn mở ra nhiều cơ hội mới trong việc tương tác và phát triển trong thế giới số. Từ kinh nghiệm cá nhân, tôi thấy việc này đòi hỏi sự kiên nhẫn và một chút kiến thức, nhưng những lợi ích mà nó mang lại thì thực sự vô giá. Nó giúp tôi an tâm hơn khi tham gia vào các hoạt động trực tuyến, từ giao dịch ngân hàng đến làm việc từ xa, bởi vì tôi biết rằng mình đang nắm quyền kiểm soát đối với những dữ liệu quan trọng nhất của bản thân.
Xây dựng “thương hiệu” cá nhân số an toàn
Định danh số không chỉ là tập hợp các thông tin, mà còn là cách chúng ta được nhìn nhận trên không gian mạng. Xây dựng một định danh số “sạch” và an toàn giúp chúng ta tạo dựng uy tín, mở ra cơ hội trong công việc, học tập và các mối quan hệ xã hội. Tôi luôn cố gắng chia sẻ thông tin một cách có chọn lọc, cẩn trọng với những gì mình đăng tải, và thường xuyên kiểm tra lại các thiết lập quyền riêng tư trên mạng xã hội. Điều này giúp tôi kiểm soát được hình ảnh của mình và những gì người khác nhìn thấy về tôi trên internet.
Sử dụng các công cụ hỗ trợ quản lý định danh
Hiện nay có rất nhiều công cụ và ứng dụng giúp chúng ta quản lý định danh số hiệu quả hơn. Từ các trình quản lý mật khẩu, ứng dụng xác thực hai yếu tố, đến các dịch vụ kiểm tra rò rỉ dữ liệu cá nhân. Tôi đã tự mình thử nghiệm một số công cụ này và nhận thấy chúng rất hữu ích. Chẳng hạn, một ứng dụng quản lý mật khẩu không chỉ giúp tôi tạo ra những mật khẩu siêu mạnh mà còn lưu trữ chúng an toàn, giúp tôi không còn phải lo lắng về việc quên mật khẩu nữa. Việc tận dụng công nghệ để bảo vệ mình là một cách thông minh để sống trong kỷ nguyên số.
Những “Cạm Bẫy” Cần Tránh Khi Tham Gia Vào Thế Giới Số
Thế giới số mang lại vô vàn tiện ích, nhưng cũng tiềm ẩn không ít “cạm bẫy” mà nếu không cẩn trọng, chúng ta rất dễ mắc phải. Với kinh nghiệm là một người thường xuyên tương tác trên không gian mạng, tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp đáng tiếc và cũng tự rút ra được những bài học quý giá. Mục tiêu của tôi là giúp bạn nhận diện và tránh xa những mối nguy hiểm này, để hành trình số của bạn luôn được an toàn và suôn sẻ. Từ những chiêu trò lừa đảo tinh vi cho đến việc vô tình chia sẻ quá nhiều thông tin, tất cả đều là những điều mà chúng ta cần đặc biệt lưu ý. Hãy cùng tôi điểm qua một vài “cạm bẫy” phổ biến nhất để chúng ta có thể chủ động phòng tránh nhé!
Chiêu trò lừa đảo qua điện thoại và tin nhắn (Smishing/Vishing)
Đây là một trong những hình thức lừa đảo phổ biến nhất ở Việt Nam. Kẻ gian thường giả mạo ngân hàng, cơ quan nhà nước, hoặc các công ty lớn để gọi điện, gửi tin nhắn yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, hoặc chuyển tiền. Tôi đã từng nhận được những cuộc gọi mạo danh yêu cầu cập nhật thông tin tài khoản ngân hàng. May mắn là tôi đã cảnh giác và không làm theo. Điều quan trọng là luôn xác minh thông tin từ nguồn chính thức và không bao giờ cung cấp mã OTP cho bất kỳ ai.
Phần mềm độc hại và các trang web giả mạo
Các phần mềm độc hại (malware) có thể được cài đặt vào thiết bị của bạn thông qua các đường link lạ, file đính kèm email không rõ nguồn gốc, hoặc các ứng dụng không chính thức. Khi đã nhiễm, chúng có thể đánh cắp dữ liệu, kiểm soát thiết bị của bạn. Ngoài ra, các trang web giả mạo (phishing websites) được thiết kế giống hệt các trang web uy tín để lừa người dùng nhập thông tin đăng nhập. Kinh nghiệm của tôi là luôn kiểm tra kỹ địa chỉ URL trước khi nhập bất kỳ thông tin nhạy cảm nào, và chỉ tải ứng dụng từ các cửa hàng chính thức.
Chia sẻ thông tin quá mức trên mạng xã hội
Mạng xã hội là nơi chúng ta kết nối và chia sẻ, nhưng việc chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân như địa chỉ nhà, lịch trình du lịch, hay thông tin gia đình có thể vô tình tạo cơ hội cho kẻ gian. Tôi đã học cách thiết lập quyền riêng tư ở mức cao nhất trên các tài khoản mạng xã hội của mình và cân nhắc kỹ trước khi đăng tải bất kỳ thông tin nào. Hãy nhớ rằng, một khi thông tin đã lên mạng, rất khó để xóa bỏ hoàn toàn. An toàn vẫn là trên hết!
Lời kết
Bạn thấy đấy, hành trình bảo vệ định danh số và dữ liệu cá nhân của chúng ta giống như việc chăm sóc một khu vườn nhỏ trên không gian mạng vậy. Nó đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và liên tục cập nhật kiến thức. Qua những chia sẻ vừa rồi, mình hy vọng bạn đã có cái nhìn rõ ràng hơn về tầm quan trọng của việc này, cũng như những công cụ pháp lý mà chúng ta có trong tay để tự bảo vệ mình. Mình tin rằng, khi mỗi người chúng ta ý thức được giá trị của “ngôi nhà số” của mình và biết cách bảo vệ nó, chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh và đáng tin cậy hơn cho tất cả mọi người. Cảm giác an tâm khi lướt web, giao dịch trực tuyến hay đơn giản chỉ là chia sẻ khoảnh khắc cuộc sống với bạn bè, người thân là điều mà mình luôn mong muốn tất cả chúng ta đều có thể tận hưởng trọn vẹn. Hãy nhớ rằng, dù thế giới số có phát triển đến đâu, quyền kiểm soát vẫn luôn nằm trong tay chúng ta.
Thông tin hữu ích bạn nên biết
Để cuộc sống số của bạn luôn “trong tầm kiểm soát” và tránh xa những rắc rối không đáng có, mình có vài lời khuyên nho nhỏ mà mình tin là cực kỳ hữu ích, được đúc kết từ chính kinh nghiệm của mình và những gì mình đã tìm hiểu:
1. Luôn dành chút thời gian kiểm tra và cập nhật cài đặt quyền riêng tư trên các mạng xã hội (Facebook, Zalo, TikTok…) và các ứng dụng bạn đang sử dụng. Đừng ngần ngại giới hạn những thông tin mà bạn chia sẻ công khai nhé. Mình thường xuyên vào kiểm tra và đôi khi thấy mình đã vô tình để lộ những thứ không cần thiết đó.
2. Hãy cực kỳ cảnh giác với những lời mời chào “ngon ăn” bất thường qua điện thoại, tin nhắn hay email. Mình đã nhận được không ít tin nhắn kiểu “Chúc mừng bạn đã trúng thưởng hàng chục triệu đồng” hoặc “Bạn cần xác minh thông tin ngân hàng khẩn cấp”. Tất cả đều là lừa đảo cả! Ngân hàng hay cơ quan nhà nước không bao giờ yêu cầu bạn cung cấp OTP hay mật khẩu qua điện thoại đâu.
3. Sử dụng mật khẩu mạnh và duy nhất cho mỗi tài khoản quan trọng của bạn. Mình biết là khó nhớ, nhưng đây là “lá chắn thép” bảo vệ bạn đó. Bạn có thể dùng các phần mềm quản lý mật khẩu để tạo và lưu trữ chúng an toàn hơn. Tránh dùng ngày sinh, tên hay số điện thoại làm mật khẩu nhé, mình đã từng dùng và “bay màu” tài khoản rồi đó!
4. Bật xác thực hai yếu tố (2FA) cho tất cả các tài khoản mà bạn có thể. Dù có ai đó biết được mật khẩu của bạn, họ vẫn không thể truy cập nếu không có mã xác thực từ điện thoại của bạn. Đây là một lớp bảo vệ cực kỳ hiệu quả mà mình luôn ưu tiên kích hoạt đầu tiên khi đăng ký bất kỳ dịch vụ nào.
5. Chia sẻ kiến thức về an toàn mạng với người thân, đặc biệt là người lớn tuổi và trẻ em. Mình thấy nhiều ông bà, bố mẹ mình rất dễ bị lừa đảo qua mạng vì thiếu thông tin. Hãy dành thời gian trò chuyện và hướng dẫn họ cách nhận biết các chiêu trò lừa đảo nhé. Đây là cách mình bảo vệ cả gia đình mình đó.
Những điểm chính cần nhớ
Nhìn chung, để sống một cách an toàn và tự tin trong thế giới số đầy biến động này, có ba điều cốt lõi mà mình muốn bạn luôn khắc cốt ghi tâm: Thứ nhất, định danh số và dữ liệu cá nhân của bạn là “tài sản” vô giá, hãy trân trọng và bảo vệ chúng như chính tài sản vật chất vậy. Đừng bao giờ coi nhẹ tầm quan trọng của những thông tin bạn chia sẻ hay những dấu vết bạn để lại trên mạng. Thứ hai, chúng ta không hề đơn độc trong cuộc chiến này, chính phủ Việt Nam đã và đang nỗ lực xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc với Nghị định 13/2023/NĐ-CP và dự thảo Luật An ninh mạng 2025, trao cho chúng ta những quyền lợi mạnh mẽ và đặt ra trách nhiệm rõ ràng cho các tổ chức. Điều này giúp chúng ta có thêm sự an tâm và công cụ pháp lý để tự bảo vệ. Cuối cùng, và quan trọng nhất, chính là sự chủ động và ý thức của mỗi cá nhân. Dù luật pháp có hoàn hảo đến đâu, nếu chúng ta không tự trang bị kiến thức và áp dụng các biện pháp bảo mật cơ bản, thì những rủi ro vẫn luôn rình rập. Hãy là người “gác cổng” thông minh và cẩn trọng cho “ngôi nhà số” của chính mình, bạn nhé!
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ) 📖
Hỏi: Định danh số là gì mà dạo này mình thấy nhắc đến nhiều vậy, và nó liên quan gì đến cuộc sống của chúng ta?
Đáp: Bạn biết không, định danh số (Digital ID) chính là phiên bản “online” của bạn đó! Giống như bạn có căn cước công dân thật ngoài đời, thì trên không gian mạng, định danh số là tổng hòa những thông tin, dữ liệu giúp xác định chính xác bạn là ai.
Cá nhân tôi thấy, đây là một bước tiến cực kỳ quan trọng, đặc biệt khi mọi thứ từ giao dịch ngân hàng, mua sắm online đến cả khám chữa bệnh đều đang dần chuyển lên môi trường số.
Ở Việt Nam mình, ứng dụng VNeID chính là một ví dụ điển hình cho việc xây dựng định danh số quốc gia đó. Mình đã từng trải nghiệm và thấy nó tiện lợi vô cùng, thay thế được đủ thứ giấy tờ, từ bằng lái xe đến bảo hiểm y tế.
Tuy nhiên, song hành với sự tiện lợi đó, việc bảo vệ định danh số của mình lại càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Bởi lẽ, nếu để lộ, những rủi ro về lừa đảo, mạo danh sẽ rất khó lường.
Đừng chủ quan nhé!
Hỏi: Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân mang lại những quyền lợi cụ thể nào cho chúng ta, những người dùng internet Việt Nam?
Đáp: Nghe đến Nghị định 13/2023/NĐ-CP có thể nhiều bạn thấy hơi khô khan, nhưng thật sự đây là “lá chắn” cực kỳ quan trọng giúp bảo vệ chúng ta đó. Mình đọc kỹ và thấy, Nghị định này quy định rõ 11 quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân – tức là quyền của chính chúng ta.
Ví dụ nhé, bạn có quyền được biết dữ liệu của mình đang được thu thập để làm gì, ai đang giữ nó và họ dùng nó như thế nào. Mình có thể yêu cầu họ chỉnh sửa nếu thấy sai sót, hoặc thậm chí là yêu cầu xóa bỏ dữ liệu của mình nếu không muốn họ tiếp tục lưu giữ.
Đặc biệt, chúng ta còn có quyền phản đối việc xử lý dữ liệu của mình. Điều này cực kỳ hữu ích khi bạn nhận được những cuộc gọi hay tin nhắn quảng cáo phiền phức mà mình chưa từng đăng ký.
Theo kinh nghiệm của mình, việc hiểu rõ những quyền này giúp chúng ta tự tin hơn khi yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp tôn trọng thông tin cá nhân của mình, không còn cảm giác “mặc định” phải chấp nhận mọi thứ nữa.
Đây thực sự là một nền tảng pháp lý vững chắc giúp chúng ta làm chủ thông tin của mình trên không gian mạng.
Hỏi: Làm thế nào để chúng ta có thể tự bảo vệ định danh số và dữ liệu cá nhân của mình một cách hiệu quả nhất trong cuộc sống hàng ngày?
Đáp: Đúng là pháp luật đã có, nhưng quan trọng nhất vẫn là ý thức tự bảo vệ của mỗi người chúng ta, đúng không nào? Dựa trên kinh nghiệm cá nhân mình và những gì mình đã tìm hiểu, có vài “mẹo” nhỏ mà cực kỳ hiệu quả các bạn nên áp dụng ngay nhé:
Đầu tiên, hãy tạo mật khẩu mạnh và sử dụng xác thực hai yếu tố (2FA) cho tất cả các tài khoản quan trọng.
Mình luôn dùng một ứng dụng tạo mã 2FA và thấy nó an tâm hơn hẳn. Thứ hai, hãy cẩn trọng với các đường link lạ, email đáng ngờ hay tin nhắn giả mạo. Luôn luôn kiểm tra kỹ nguồn gửi trước khi bấm vào bất cứ thứ gì.
Mình từng suýt bị lừa bởi một tin nhắn giả mạo ngân hàng, may mà kịp nhận ra! Thứ ba, thường xuyên kiểm tra quyền riêng tư trên các ứng dụng, mạng xã hội và chỉ cấp quyền truy cập những thông tin thật sự cần thiết.
Thứ tư, luôn cập nhật phần mềm và hệ điều hành trên thiết bị của bạn. Các bản cập nhật thường đi kèm với những vá lỗi bảo mật quan trọng. Cuối cùng, hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân quá nhiều trên mạng xã hội, dù là hình ảnh cá nhân hay địa điểm check-in.
Đừng để kẻ xấu lợi dụng những thông tin tưởng chừng vô hại đó để trục lợi nhé. An toàn số là cả một quá trình, và chúng ta cần chủ động mỗi ngày!
